Khí hậu ven biển Sóc Trăng cũ: mùa mưa, mùa khô, gió chướng và điều người dân canh

Vùng Sóc Trăng cũ có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng quanh năm, chia hai mùa rõ rệt: mùa mưa khoảng từ tháng năm đến tháng mười một, mùa khô khoảng từ tháng mười hai đến tháng tư năm sau. Trong mùa khô, gió đông bắc thổi từ biển vào mà người miền Tây gọi là gió chướng; trong mùa mưa, gió tây nam mang mưa đến.

Ở vùng ven biển như Vĩnh Châu, Trần Đề, Cù Lao Dung, thời tiết còn gắn chặt với biển: gió mạnh hơn, sóng, triều cường, mặn. Bài viết tả từng mùa như người địa phương cảm nhận, những hiện tượng thời tiết cần để ý, và nên xem dự báo ở đâu. Bài không đưa số đo nhiệt độ, lượng mưa hay tần suất bão, vì số liệu cụ thể cần lấy từ cơ quan khí tượng thủy văn.

Mùa mưa: mưa chiều, dông và nước nổi

Mùa mưa thường bắt đầu vào khoảng tháng năm, khi gió mùa tây nam thổi đều. Những tuần đầu, mưa đến bất chợt vào buổi chiều, nặng hạt, kèm dông và có khi lốc xoáy, rồi tạnh nhanh. Càng về giữa mùa, mưa dày hơn, có những đợt mưa dầm kéo dài vài ngày khi có áp thấp hay rãnh thấp đi qua.

Mùa mưa cũng là mùa lũ từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về, nước sông Hậu lên cao, đặc biệt từ khoảng tháng tám đến tháng mười một. Vùng Sóc Trăng cũ nằm ở hạ nguồn, gần biển, nên không chịu lũ lớn như vùng đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp, nhưng mực nước cao kết hợp triều cường và mưa lớn vẫn gây ngập ở những nơi thấp.

Với nông dân, mùa mưa là mùa nước ngọt dồi dào, mặn bị đẩy lùi, là thời gian xuống giống nhiều loại cây. Với người đi đường, đây là mùa phải để ý dông lốc, đường trơn, ngập cục bộ. Với người làm nghề biển, gió tây nam thường làm biển phía đông êm hơn, nhưng dông trên biển có thể đến rất nhanh.

Mưa đầu mùa còn có ý nghĩa đặc biệt với vùng ven biển: những trận mưa lớn đầu tiên rửa mặn trên mặt ruộng, làm ngọt lại kênh rạch sau nhiều tháng khô hạn. Nhiều nông hộ chờ vài trận mưa đủ lớn mới xuống giống, vì gieo sớm khi đất còn mặn dễ mất trắng. Mùa mưa vì vậy không chỉ là mùa của nước mà là mùa bắt đầu lại của ruộng đồng.

Mùa khô: nắng, gió chướng và mặn

Từ khoảng tháng mười hai, mưa thưa dần rồi gần như dứt, trời trong, nắng nhiều. Đầu mùa khô thường dễ chịu, sáng sớm và đêm se mát; càng về cuối mùa, khoảng tháng ba, tháng tư, nắng càng gắt, không khí oi nóng, đất ruộng nứt nẻ chờ mưa.

Đặc trưng của mùa khô ở vùng ven biển là gió chướng, tức gió mùa đông bắc thổi từ biển vào đất liền. Gió chướng thổi đều, có lúc mạnh kéo dài nhiều ngày, làm sóng biển lớn, đẩy nước mặn vào sâu các cửa sông và làm khô nhanh mặt đất. Người trồng hành, trồng màu trên giồng biết rằng những đợt gió chướng mạnh có thể làm cây mất nước, cháy lá nếu không tưới đủ.

Mùa khô cũng là mùa thu hoạch nhiều loại nông sản, mùa lễ hội cuối năm và Tết, nên đường sá đông, chợ búa nhộn nhịp. Với người đi chơi, đây là mùa ít mưa, dễ đi; chỉ cần chuẩn bị cho nắng và gió.

Một năm thời tiết theo cách người ven biển cảm nhận

Bảng dưới là mô tả chung theo kinh nghiệm phổ biến ở đồng bằng, không phải số liệu khí tượng; mỗi năm có thể đến sớm hoặc muộn vài tuần:

Biến đổi khí hậu làm ranh giới giữa các mùa kém đều đặn hơn: có năm mưa trái mùa giữa mùa khô, có năm mùa mưa đến muộn kéo dài hạn mặn. Vì vậy bảng này chỉ nên dùng như khung tham khảo, còn quyết định cụ thể phải dựa vào dự báo.

Bão và áp thấp: hiếm nhưng không được chủ quan

So với miền Trung, đồng bằng sông Cửu Long ít khi chịu bão đổ bộ trực tiếp. Điều đó khiến nhiều người chủ quan. Nhưng lịch sử vùng đồng bằng vẫn ghi nhận những cơn bão gây thiệt hại nặng ở ven biển phía nam, thường xảy ra vào cuối mùa mưa, và những cơn bão ấy để lại bài học lớn cho ngư dân về việc không ra khơi khi có cảnh báo.

Ngoài bão, áp thấp nhiệt đới, dông lốc và gió mạnh trên biển xảy ra thường xuyên hơn. Một cơn dông lốc mùa mưa có thể làm tốc mái nhà, gãy cây, đổ cột điện trong vài phút. Ở vùng ven biển trống trải, nhà mái tôn nhẹ là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất.

Với hộ dân, cách phòng chung là gia cố mái, chằng chống trước mùa mưa, cắt tỉa cây lớn gần nhà, và theo dõi bản tin thời tiết. Với ngư dân, việc nghe bản tin dự báo thời tiết biển và chấp hành lệnh cấm biển khi có bão, áp thấp là điều bắt buộc, không phải lựa chọn.

Những hiện tượng thời tiết đáng để ý nhất

Dông sét. Đồng bằng phẳng, ít vật cao, người đứng giữa đồng hay trên đê là vật cao nhất. Khi trời kéo mây đen, có sấm, hãy rời ruộng, rời mặt nước, vào nhà kiên cố; không trú dưới gốc cây đơn độc.

Lốc xoáy cục bộ. Lốc thường đi kèm dông đầu mùa mưa, quét qua một dải hẹp nhưng sức phá lớn. Không có cách báo trước chính xác cho từng xóm, nên gia cố mái nhà từ trước là cách tốt nhất.

Gió chướng mạnh. Làm biển động, đẩy mặn, làm khô cây trồng. Ghe nhỏ ven biển nên hạn chế ra khơi trong những đợt gió chướng mạnh được dự báo.

Nắng nóng cuối mùa khô. Buổi trưa nắng gắt, người làm ruộng, làm muối, làm bãi dễ say nắng, mất nước. Nên làm việc sớm, nghỉ trưa, uống đủ nước.

Mưa lớn trùng triều cường. Khi mưa lớn rơi đúng lúc nước lên cao, nước mưa không thoát ra được, ngập kéo dài hơn. Đây là tổ hợp gây ngập phổ biến nhất ở đô thị và khu dân cư thấp ven sông.

Thời tiết và sức khỏe theo mùa

Mỗi mùa ở vùng ven biển có những mối lo sức khỏe riêng mà người địa phương đã quen, còn người mới đến nên biết. Cuối mùa khô, nắng nóng kéo dài làm người lao động ngoài trời dễ say nắng, mất nước, nhất là ở bãi bồi và ruộng giồng không bóng cây. Nước uống sạch lúc này cũng khan hơn ở các ấp ven biển.

Đầu và giữa mùa mưa, muỗi sinh sôi nhanh trong vật chứa nước đọng, lu khạp không đậy, vỏ dừa, lốp xe cũ. Đây là thời gian các đợt sốt xuất huyết hay xuất hiện ở đồng bằng. Việc diệt lăng quăng, đậy kín nước trữ, ngủ màn là thói quen nên giữ, kể cả khi đi du lịch ngắn ngày ở nhà dân.

Mùa nước lên cũng là mùa trẻ em dễ gặp tai nạn đuối nước khi kênh rạch đầy nước, trẻ nghỉ hè chơi gần bến. Dạy trẻ bơi, rào chắn bến nước, không để trẻ ra sông một mình là lời nhắc năm nào cũng được nhắc lại ở các xã ven sông. Những chuyện này không phải để làm người đọc lo lắng, mà để thấy rằng hiểu thời tiết cũng là hiểu cách giữ an toàn cho gia đình.

Xem dự báo ở đâu cho đúng

Để có thông tin thời tiết đáng tin, nên ưu tiên các nguồn chính thức thay vì tin chia sẻ trên mạng xã hội:

• Cơ quan khí tượng thủy văn quốc gia và đài khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ: dự báo thời tiết, cảnh báo bão, áp thấp, gió mạnh trên biển, bản tin triều cường, độ mặn.
• Đài khí tượng thủy văn của thành phố Cần Thơ: sau sáp nhập, thông tin cho vùng Sóc Trăng cũ được cung cấp trong phạm vi thành phố; nên tìm bản tin theo tên trạm gần nơi mình ở.
• Đài phát thanh, truyền hình và loa truyền thanh ở xã: vẫn là kênh chính đưa cảnh báo đến người dân ở các ấp xa, ngư dân trên bờ.
• Thông báo của ban chỉ huy phòng chống thiên tai: lệnh cấm biển, sơ tán, hướng dẫn ứng phó được phát đi khi có thiên tai.
• Ứng dụng thời tiết trên điện thoại: tiện để xem nhanh, nhưng với cảnh báo bão, triều cường, mặn, nên đối chiếu với nguồn chính thức.

Tin đồn về "bão lớn nhất lịch sử" hay "mặn kỷ lục" thường lan nhanh hơn bản tin chính thức. Trước khi hoảng hay chủ quan, hãy kiểm lại nguồn.

Khí hậu và nếp sống ven biển

Khí hậu đã định hình cách sống của người vùng này qua nhiều thế hệ. Nhà ở ven biển thường thấp, mái che sâu để tránh nắng gắt và gió chướng; hàng cây dừa, thốt nốt, phi lao quanh nhà vừa cho bóng mát vừa chắn gió. Lu khạp trữ nước mưa dưới mái hiên là hình ảnh quen thuộc của mùa khô.

Lịch mùa vụ, lịch lễ hội cũng bám theo mùa. Phần lớn các lễ hội lớn của cả ba cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer rơi vào mùa khô hoặc cuối mùa mưa, khi nông nhàn và đường sá khô ráo. Người đi làm xa thường về quê vào mùa khô cuối năm.

Hiểu khí hậu, người đến từ nơi khác sẽ biết chọn thời điểm cho chuyến đi, người đang sống ở đây biết khi nào nên trữ nước, chằng nhà, khi nào nên xuống giống. Và người đi xa nhớ quê, đọc bản tin thời tiết ven biển miền Tây, cũng hình dung được ở quê nhà hôm nay gió chướng đang thổi hay mưa chiều đang về.

Câu hỏi thường gặp

Sóc Trăng có mùa đông lạnh không?

Không có mùa đông lạnh như miền Bắc. Những tháng đầu mùa khô, khoảng tháng mười hai và tháng một, sáng sớm và ban đêm có thể se mát, nhất là khi gió chướng thổi mạnh, nhưng ban ngày vẫn nắng ấm. Áo khoác mỏng là đủ cho buổi sáng sớm.

Gió chướng là gì?

Gió chướng là cách người miền Tây gọi gió mùa đông bắc thổi từ biển vào đất liền trong mùa khô. Gió này làm biển động, đẩy nước mặn vào sâu các cửa sông và làm đất khô nhanh. Nó gắn liền với nỗi lo mặn và chuyện ra khơi của ngư dân.

Đi Sóc Trăng mùa mưa có bất tiện không?

Mùa mưa thường mưa chiều rồi tạnh, buổi sáng vẫn đi lại được. Bất tiện chủ yếu là dông lốc, đường trơn và ngập cục bộ ở chỗ thấp khi mưa lớn gặp triều cường. Mang áo mưa, theo dõi dự báo và tránh chạy xe trong lúc dông là đủ.

Vùng Sóc Trăng cũ có hay bị bão không?

Bão đổ bộ trực tiếp vào đồng bằng sông Cửu Long ít hơn nhiều so với miền Trung, nhưng vẫn từng xảy ra, thường vào cuối mùa mưa. Áp thấp, dông lốc và gió mạnh trên biển phổ biến hơn. Không nên chủ quan, nhất là với nhà mái nhẹ và ghe tàu nhỏ.

Muốn biết thời tiết vùng ven biển Vĩnh Châu, Trần Đề thì xem ở đâu?

Nên xem bản tin của cơ quan khí tượng thủy văn, gồm dự báo cho thành phố Cần Thơ và bản tin thời tiết biển cho vùng ven biển phía nam. Khi có thiên tai, theo dõi thông báo của ban chỉ huy phòng chống thiên tai và loa truyền thanh ở xã.