Vùng Sóc Trăng cũ có ba cộng đồng dân tộc chính là người Kinh, người Khmer và người Hoa; theo các số liệu thống kê thường được dẫn, người Khmer chiếm khoảng gần một phần ba dân số tỉnh cũ, người Hoa vài phần trăm, còn lại phần lớn là người Kinh. Sóc Trăng thường được nhắc đến là địa phương có số người Khmer đông nhất cả nước.
Tỉnh Sóc Trăng cũ có khoảng 1,2 triệu người theo điều tra dân số năm 2019. Ba cộng đồng không sống tách thành vùng riêng mà xen kẽ nhau: trong cùng một xã có thể có ấp đông người Khmer quanh chùa, xóm người Kinh dọc kênh và dãy phố người Hoa bên chợ. Ngoài ba cộng đồng chính, còn có một số ít người thuộc các dân tộc khác đến làm việc, kết hôn và sinh sống.
Bài này giới thiệu nơi mỗi cộng đồng sống đông, vì sao họ chọn những nơi ấy, và cách đọc các con số dân tộc cho đúng. Các bài khác trong mục đi sâu vào đời sống từng cộng đồng, tiếng nói, họ tên và những gia đình đan xen.
Đọc con số dân tộc sao cho đúng
Con số tỷ lệ dân tộc của Sóc Trăng được dẫn nhiều nơi, nhưng các nguồn không hoàn toàn khớp nhau vì lấy từ các cuộc điều tra khác năm, cách tính khác nhau. Vì vậy khi nói, cách an toàn là dùng mức gần đúng: người Khmer khoảng gần một phần ba, người Hoa khoảng vài phần trăm. Nếu cần con số chính xác cho công việc, hãy tra trực tiếp kết quả điều tra dân số mới nhất do cơ quan thống kê công bố.
Cần nhớ thêm rằng dân tộc ghi trên giấy tờ là do mỗi người khai, thường theo cha hoặc mẹ. Ở vùng có nhiều gia đình đan xen như Sóc Trăng, một người có ông nội là người Hoa, bà nội là người Khmer, mẹ là người Kinh có thể ghi dân tộc nào cũng có lý do. Con số thống kê vì thế phản ánh cách người ta tự xác định, không phải ranh giới "máu" tuyệt đối.
Từ năm 2025, khi tỉnh Sóc Trăng nhập vào thành phố Cần Thơ, các con số sẽ được tính chung cho thành phố mới. Tỷ lệ người Khmer của cả thành phố sẽ thấp hơn so với tỉnh Sóc Trăng cũ, đơn giản vì Cần Thơ cũ và Hậu Giang cũ có ít người Khmer hơn. Điều đó không thay đổi thực tế rằng vùng Sóc Trăng cũ vẫn là một trong những nơi có cộng đồng Khmer đông và đậm đặc nhất.
Mỗi cộng đồng sống đông ở đâu
Bảng dưới tóm tắt nơi mỗi cộng đồng thường sống đông ở vùng Sóc Trăng cũ, theo mô tả chung của tài liệu địa phương. Đây là xu hướng, không phải ranh giới; ở đâu cũng có cả ba cộng đồng:
| Cộng đồng | Nơi sống đông | Kiểu cư trú thường gặp |
|---|---|---|
| Người Khmer | Vĩnh Châu, Trần Đề, Mỹ Xuyên, Châu Thành, Mỹ Tú, khu vực ven đô thị Sóc Trăng | Ấp, sóc trên giồng cát và vùng ruộng, quây quần quanh chùa |
| Người Hoa | Khu chợ đô thị Sóc Trăng, Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên, Đại Ngãi, Ngã Năm, các chợ ven sông | Dãy phố buôn bán quanh chợ; ở Vĩnh Châu có nhiều nhà làm nông |
| Người Kinh | Khắp vùng, đông ở Kế Sách, Long Phú, Cù Lao Dung, Thạnh Trị, Ngã Năm | Xóm dọc kênh rạch, vườn cây ăn trái, ruộng lúa, chợ |
Nhìn bảng sẽ thấy người Khmer đông ở vành đai giồng cát và vùng giữa, người Kinh đông ở dải ven sông Hậu và vùng ruộng phía tây, người Hoa đông ở các điểm chợ. Cách phân bố này có lý do lịch sử, nói ở mục dưới.
Vì sao mỗi cộng đồng ở một kiểu đất
Người Khmer là cư dân lâu đời nhất, đã chọn những giồng cát cao ráo, có nước ngọt mạch nông để lập phum sóc từ rất sớm. Trên giồng, họ trồng rau màu, cây ăn trái, làm ruộng ở vùng trũng xung quanh, và dựng chùa ở chỗ cao nhất làm trung tâm cộng đồng. Đó là lý do đến nay vùng ven biển Vĩnh Châu, Trần Đề và vùng giữa có nhiều ấp Khmer.
Người Kinh đến sau, chủ yếu theo đường sông, nên lập xóm dọc sông Hậu, dọc kênh rạch, khai phá đất phù sa ven sông thành vườn và ruộng. Khi các kênh đào thời Pháp mở ra vùng đất trũng phía tây, người Kinh từ nhiều nơi đến khẩn hoang, tạo nên các vùng ruộng rộng ở Thạnh Trị, Ngã Năm, Mỹ Tú.
Người Hoa gắn với buôn bán, nên tụ ở các điểm giao thương: ngã ba sông, chợ, bến ghe. Họ thu mua lúa gạo, mở tiệm tạp hoá, xay xát, làm nghề thủ công, và các chợ lớn của vùng đều có dãy phố người Hoa. Riêng ở Vĩnh Châu, nhiều gia đình người Hoa làm nông trên giồng cát, trồng hành, củ cải, sống xen với người Khmer, một nét khá riêng so với hình ảnh người Hoa ở phố chợ.
Sống xen kẽ: cùng xã, cùng chợ, cùng trường
Đặc điểm nổi bật nhất của vùng Sóc Trăng cũ không phải là có ba dân tộc, mà là ba dân tộc sống xen kẽ đến mức nào. Ở nhiều xã, một con đường làng đi qua lần lượt xóm người Kinh, sóc người Khmer, rồi tới khu chợ có tiệm người Hoa. Trẻ con ba cộng đồng học chung trường, chơi chung sân, lớn lên biết vài câu tiếng của nhau.
Chợ là nơi thấy rõ nhất sự đan xen ấy. Người bán rau là phụ nữ Khmer từ sóc gần đó, tiệm tạp hoá là của gia đình người Hoa, người mua đủ cả ba cộng đồng, và câu chuyện mua bán có khi chuyển qua lại giữa tiếng Việt, tiếng Khmer, tiếng Triều Châu. Các dịp lễ lớn như Tết Nguyên đán, Tết Khmer, lễ Ok Om Bok, ai cũng đi chơi, đi xem, không phân biệt.
Sống xen kẽ không có nghĩa mọi khác biệt đều biến mất. Mỗi cộng đồng vẫn giữ tiếng nói, lễ nghi, ẩm thực, nơi thờ tự của mình. Chính việc vừa giữ nét riêng, vừa quen sống cạnh nhau là điều khiến người ngoài thấy vùng này đặc biệt, và là chủ đề của các bài tiếp theo trong mục.
Đi một vòng từ sông Hậu ra biển: ba cộng đồng thay nhau hiện ra
Một cách dễ hình dung sự phân bố dân cư là đi một vòng từ bắc xuống nam. Bắt đầu ở Kế Sách, vùng vườn cây ăn trái ven sông Hậu, bạn gặp chủ yếu xóm người Kinh dọc kênh, nhà ẩn sau hàng dừa, vườn chôm chôm, vườn bưởi; ở các chợ xã có vài tiệm của người Hoa, rải rác có ấp Khmer với ngôi chùa mái cong nhô lên giữa ruộng.
Xuống đến vùng đô thị Sóc Trăng cũ và Mỹ Xuyên, ba cộng đồng đan vào nhau dày nhất: chùa Khmer lớn trong phố, dãy phố người Hoa quanh chợ, khu dân cư người Kinh mở rộng ra các phía. Đi tiếp về phía biển qua Trần Đề, Vĩnh Châu, các ấp Khmer trên giồng cát nối nhau dày dần, xen với những làng người Hoa trồng hành, và những xóm người Kinh làm tôm, làm cá ở gần cửa sông.
Rẽ về phía tây sang Thạnh Trị, Ngã Năm, cảnh quan chuyển thành những cánh đồng lúa rộng với kênh thẳng tắp, xóm người Kinh chiếm đa số, vẫn có các ấp Khmer và chợ có người Hoa ở các thị trấn cũ. Vòng đi ấy cho thấy mỗi vùng có tỷ lệ khác nhau, nhưng không vùng nào chỉ có một cộng đồng.
Những điều nên tránh khi nói về ba cộng đồng
Tránh gán tính cách cho cả một dân tộc. Những câu kiểu "người dân tộc này siêng, dân tộc kia khéo" nghe vô hại nhưng là định kiến. Mỗi cộng đồng có đủ kiểu người, như mọi cộng đồng khác.
Tránh so sánh hơn kém. Không có cộng đồng nào "giàu hơn", "giỏi hơn", "văn minh hơn" theo nghĩa đem ra xếp hạng. Mức sống khác nhau giữa các nhóm, nếu có, gắn với lịch sử đất đai, nghề nghiệp, cơ hội học hành, không phải với dân tộc.
Tránh coi văn hoá Khmer là "lạ" để trưng bày. Chùa, lễ hội, trang phục Khmer là đời sống thật của người đang sống, không phải sân khấu cho khách. Khi đến xem, nên cư xử như khách đến nhà người khác.
Tránh nhầm người Hoa Việt Nam với người nước ngoài. Người Hoa ở Sóc Trăng là công dân Việt Nam, nhiều gia đình đã ở đây năm sáu đời. Họ là người Sóc Trăng như mọi người Sóc Trăng khác.
Gọi đúng tên. Dùng "người Khmer", "người Hoa", "người Kinh". Tránh các cách gọi cũ mang sắc thái miệt thị mà đôi khi còn nghe trong lời nói dân gian.
Ba cộng đồng trong thành phố Cần Thơ mới
Từ tháng 7/2025, ba cộng đồng của vùng Sóc Trăng cũ trở thành một phần của dân cư thành phố Cần Thơ. Với người Khmer, đây là lần đầu một cộng đồng Khmer đông như vậy nằm trong một thành phố trực thuộc trung ương. Các chính sách dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, như hỗ trợ giáo dục, y tế, sinh kế ở vùng khó khăn, sẽ được thực hiện theo quy định chung và cách tổ chức của thành phố mới.
Với người Hoa, cộng đồng ở Sóc Trăng cũ giờ cùng thành phố với cộng đồng người Hoa ở Cần Thơ cũ, vốn cũng đông và lâu đời. Các hội quán, nhóm tương trợ, nhóm buôn bán có thêm cơ hội kết nối. Với người Kinh, thay đổi chủ yếu là địa chỉ hành chính và nơi làm thủ tục.
Một điểm đáng chú ý là các cuộc khảo sát, số liệu về dân tộc của thành phố mới sẽ cần tách riêng theo vùng để thấy rõ đặc điểm của vùng Sóc Trăng cũ. Nếu chỉ nhìn con số chung của cả thành phố, người ta dễ bỏ sót những nhu cầu riêng của các xã đông người Khmer như dạy tiếng Khmer, hỗ trợ sinh kế ven biển, giữ gìn chùa chiền và lễ hội.
Về đời sống hằng ngày, không có gì đảo lộn: sóc vẫn quanh chùa, phố vẫn quanh chợ, xóm vẫn dọc kênh. Cái thay đổi lâu dài hơn là cách thành phố mới nhìn và đầu tư cho vùng Sóc Trăng cũ, điều sẽ rõ dần trong những năm tới.
Câu hỏi thường gặp
Người Khmer ở Sóc Trăng chiếm bao nhiêu phần trăm?
Theo các số liệu thống kê thường được dẫn, người Khmer chiếm khoảng gần một phần ba dân số tỉnh Sóc Trăng cũ. Con số chính xác thay đổi theo từng cuộc điều tra; khi cần dùng chính thức, nên tra kết quả điều tra dân số mới nhất.
Có phải Sóc Trăng là nơi đông người Khmer nhất nước?
Sóc Trăng thường được nhắc đến là địa phương có số người Khmer đông nhất cả nước, tiếp theo là Trà Vinh và các tỉnh khác ở Tây Nam Bộ. Từ 2025, vùng này thuộc thành phố Cần Thơ, nên con số được tính theo đơn vị mới.
Người Hoa ở Sóc Trăng chủ yếu gốc ở đâu?
Phần lớn là người Hoa gốc Triều Châu, ngoài ra có người gốc Quảng Đông, Phúc Kiến và một số nhóm khác. Nhiều gia đình đã sống ở vùng này qua nhiều thế hệ, nói tiếng Việt như tiếng mẹ đẻ.
Ở Sóc Trăng có dân tộc nào khác ngoài Kinh, Khmer, Hoa không?
Có một số ít người thuộc các dân tộc khác đến sinh sống do công tác, kết hôn hoặc làm ăn, nhưng số lượng nhỏ. Ba cộng đồng Kinh, Khmer, Hoa vẫn chiếm gần như toàn bộ dân số vùng Sóc Trăng cũ.
Vùng nào ở Sóc Trăng đông người Khmer nhất?
Các vùng ven biển như Vĩnh Châu, Trần Đề và vùng giữa như Mỹ Xuyên, Châu Thành, Mỹ Tú cũ có nhiều ấp mà người Khmer chiếm đa số. Tuy vậy, hầu như xã nào ở vùng Sóc Trăng cũ cũng có người Khmer sinh sống.
Muốn tìm hiểu về ba cộng đồng thì nên bắt đầu từ đâu?
Đi chợ buổi sáng ở một thị trấn cũ, ghé một ngôi chùa Khmer, một hội quán người Hoa và một ngôi đình của người Việt là cách nhanh để cảm nhận. Đọc thêm các bài trong mục này và mục văn hoá Khmer để hiểu sâu hơn.