Muốn xem trọn lễ hội Ok Om Bok ở Sóc Trăng, bạn nên đến trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ ít nhất một ngày trước đêm rằm tháng 10 âm lịch, đặt chỗ ở trước vài tuần, xem đua ghe ngo ban ngày từ bờ sông Maspero và để dành buổi tối cho thả đèn nước, rước đèn. Đêm chính rất đông, nên gửi xe xa khu trung tâm rồi đi bộ, giữ đồ cẩn thận và hẹn điểm gặp với người đi cùng.
Bài này là cẩm nang thực hành cho khách lần đầu: thời gian, chỗ đứng, đi lại, ăn ở, an toàn và phép lịch sự. Ý nghĩa của lễ cúng trăng, nghi thức đút cốm dẹp, cách đóng ghe ngo và đội chèo có ở các bài riêng trong danh mục văn hoá Khmer của trang.
Biết lịch trước: lễ theo âm lịch, chương trình thay đổi mỗi năm
Ok Om Bok diễn ra vào rằm tháng 10 âm lịch, nên ngày dương lịch khác nhau mỗi năm, thường rơi vào tháng 11. Ở trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ, lễ hội thường kéo dài vài ngày quanh rằm, gồm các vòng đua ghe ngo, đêm thả đèn, rước đèn, văn nghệ, hội chợ. Tên gọi chính thức, quy mô và lịch từng hoạt động do ban tổ chức công bố hằng năm.
Việc đầu tiên khi lên kế hoạch là tìm lịch chính thức của năm đó: ngày nào đua vòng loại, ngày nào chung kết, đêm nào rước đèn, giờ bắt đầu. Thông tin thường được đăng trên các kênh của chính quyền và cơ quan văn hoá địa phương vài tuần trước lễ. Đừng dựa vào lịch của năm trước, vì thứ tự và giờ có thể đổi.
Nếu chỉ có một ngày, chọn ngày có đua chung kết vào ban ngày và đêm có rước đèn hoặc thả đèn. Nếu có hai ba ngày, bạn có thể xem cả vòng loại, lúc khán giả thưa hơn, dễ tìm chỗ đứng gần bờ, rồi xem chung kết khi đã quen địa hình.
Đặt chỗ ở và đến nơi
Mùa lễ, chỗ ở ở khu trung tâm hết rất sớm. Nên đặt trước vài tuần, ưu tiên nơi có thể đi bộ ra sông Maspero để không phải di chuyển bằng xe trong những giờ đông. Nếu không còn phòng ở trung tâm, có thể ở các khu xa hơn trong vùng rồi đi xe vào, chấp nhận gửi xe xa và đi bộ.
Xe khách từ TP.HCM, Cần Thơ cũ, Bạc Liêu cũ về Sóc Trăng những ngày lễ đông hơn hẳn, vé nên mua sớm. Nếu tự lái, tránh giờ cao điểm buổi chiều trước đêm chính, và lưu ý một số tuyến đường quanh khu lễ hội có thể bị phân luồng, cấm xe theo giờ.
Đến sớm một ngày giúp bạn đi bộ một vòng quanh sông, xác định chỗ đứng xem, chỗ gửi xe, chỗ ăn, nhà vệ sinh công cộng. Những việc nhỏ này làm khác biệt rất lớn khi ngày chính đông gấp nhiều lần. Ngày đến sớm cũng là dịp ghé các chùa trong trung tâm khi chưa quá đông, hoặc ra bờ sông xem các đội ghe chạy thử, tập xuất phát lần cuối trước giờ thi đấu.
Xem đua ghe ngo: chỗ đứng và cách xem
Bờ sông Maspero. Đua ghe diễn ra trên sông Maspero ở trung tâm. Hai bờ có những đoạn kè, đường ven sông là nơi khán giả đứng xem. Đến sớm để có chỗ sát mép, nhất là những đoạn gần vạch đích, nơi các ghe tranh nhau quyết liệt nhất.
Khán đài và khu vực có tổ chức. Ban tổ chức thường dựng khán đài hoặc khu vực dành riêng cho khách mời, đại biểu. Khách thường đứng ở các đoạn bờ công cộng; đừng vượt rào, đứng trên lan can hay trèo cây để xem.
Từ trên cầu. Cầu qua sông gần đường đua là chỗ nhìn toàn cảnh rất tốt nhưng thường kín người. Khi đứng trên cầu, không chen lấn, không tựa mạnh vào lan can, nghe theo hướng dẫn của lực lượng giữ trật tự nếu cầu bị hạn chế người đứng.
Theo dõi từng lượt. Mỗi lượt đua diễn ra nhanh, thời gian chờ giữa các lượt có khi dài. Nghe loa thông báo để biết đội nào chuẩn bị xuất phát. Mang ghế xếp nhỏ, ô che nắng nếu chỗ đứng cho phép, nhưng đừng giương ô che tầm nhìn người phía sau khi ghe đang đua.
Buổi tối: thả đèn nước, rước đèn và không khí phố
Đêm rằm và các đêm quanh đó, sông Maspero có đèn nước thả trôi, ghe hoa đăng gắn đèn màu, hai bên đường có rước đèn, sân khấu văn nghệ, hội chợ. Đây là phần đông người nhất của lễ hội. Đi vào lúc trời vừa tối là thời điểm đẹp để nhìn đèn trên sông khi chưa quá đông.
Muốn tự thả đèn nước, bạn có thể mua đèn ở các sạp quanh khu lễ hội, thả ở bến được bố trí, có người hướng dẫn. Không leo xuống bờ kè dốc, không thả ở chỗ không có lối xuống an toàn. Đèn gió có lửa, nhiều nơi hạn chế thả, nên chỉ thả nếu ban tổ chức cho phép ở khu vực đó.
Nếu muốn thấy mặt khác của đêm Ok Om Bok, sau khi xem đèn ở trung tâm, bạn có thể ghé một chùa Khmer ở ngoài trung tâm, nơi bà con làm lễ cúng trăng, đút cốm dẹp cho trẻ trong sân chùa, không khí gia đình và yên bình hơn. Đến với tư cách khách, đứng phía sau, chỉ tham gia khi được mời.
Giữ an toàn giữa đám đông
Đám đông mùa lễ ở trung tâm Sóc Trăng thường vui vẻ, nhưng vài điều sau giúp bạn tránh rắc rối:
- Hẹn trước một điểm gặp dễ nhận ra với người đi cùng, phòng khi lạc nhau và điện thoại không gọi được do sóng nghẽn.
- Trẻ nhỏ đeo vòng hoặc thẻ ghi số điện thoại của bố mẹ trong túi áo; dặn trẻ đứng yên chờ khi lạc, không đi theo người lạ.
- Giữ ví, điện thoại trong túi phía trước, túi có khoá kéo; không để điện thoại ở túi quần sau khi chen đông.
- Không đứng sát mép bờ kè không có lan can, nhất là khi đông người chen từ phía sau.
- Uống đủ nước, đội nón khi xem đua ban ngày; tìm bóng râm giữa các lượt đua.
- Tránh mang đồ đạc cồng kềnh, ba lô lớn vào khu đông người.
- Nếu thấy chen lấn mất kiểm soát, lùi ra ngoài, đừng cố tiến vào giữa đám đông.
Lực lượng giữ trật tự, y tế thường có mặt ở các điểm chính. Ghi nhớ vị trí trạm y tế hoặc điểm hỗ trợ gần chỗ bạn đứng ngay khi đến.
Ăn uống và nghỉ ngơi trong những ngày lễ
Mùa lễ, khu trung tâm có rất nhiều hàng quán, khu ẩm thực hội chợ, xe đẩy bán đồ ăn. Bạn dễ dàng tìm được các món đặc trưng như bún nước lèo, bánh cống, cốm dẹp, các loại bánh Khmer, nước mía. Giờ cao điểm, quán đông, nên ăn sớm hơn hoặc muộn hơn giờ thường một chút.
Hỏi giá trước khi gọi món ở những quán tạm dựng cho lễ hội. Chọn nơi đồ ăn được nấu chín, che đậy, người bán dùng găng tay hoặc dụng cụ gắp. Mang theo khăn giấy, nước rửa tay vì nhà vệ sinh công cộng mùa lễ thường quá tải.
Lễ hội kéo dài từ sáng đến khuya, nên chia sức: xem đua buổi sáng, nghỉ trưa ở chỗ ở, ra lại vào chiều tối. Nhiều khách mắc lỗi đi liền một mạch từ sáng đến đêm, đến đêm chính thì mệt, không còn sức xem đèn. Nếu chỗ ở xa khu trung tâm, mang theo một túi nhỏ có áo khoác mỏng, nước, sạc dự phòng để không phải quay về giữa chừng khi đường đang kẹt.
Phép lịch sự của người xem
Đây là lễ của cộng đồng. Đội ghe, đoàn rước đèn, nghệ sĩ biểu diễn phần lớn là người Khmer từ các sóc, đến lễ với niềm tự hào. Cổ vũ nhiệt tình nhưng không chế giễu đội thua, không bình phẩm thiếu tôn trọng.
Chụp ảnh, quay phim. Chụp thoải mái cảnh đua, cảnh đèn, nhưng hỏi trước khi chụp cận mặt người, nhất là các vị sư, người lớn tuổi, trẻ em. Không chen lên trước người đang đứng xem chỉ để có góc chụp.
Flycam. Khu vực lễ hội đông người thường có quy định riêng về thiết bị bay. Không bay khi chưa được phép, không bay sát đầu đám đông hay đường đua.
Rác. Mùa lễ rác thải rất nhiều. Bỏ rác đúng nơi, không thả rác xuống sông, kể cả vỏ đồ ăn. Đèn nước nên chọn loại làm từ vật liệu tự huỷ nếu có.
Nhường chỗ cho người địa phương. Những gia đình Khmer đến cổ vũ đội ghe của sóc mình thường đến rất sớm, có khi trải chiếu giữ chỗ từ sáng. Đừng chen vào chỗ họ đã giữ; đứng phía sau, cùng hò reo, có khi bạn được mời ngồi chung.
Chuẩn bị gì cho chuyến đi mùa Ok Om Bok
Danh sách gọn để bạn đối chiếu trước khi lên đường.
| Hạng mục | Nên chuẩn bị | Vì sao |
|---|---|---|
| Lịch lễ hội | Lịch chính thức của năm đó | Thứ tự và giờ các hoạt động thay đổi mỗi năm |
| Chỗ ở | Đặt trước vài tuần, gần sông nếu được | Phòng ở trung tâm hết sớm |
| Đi lại | Vé xe sớm, biết chỗ gửi xe xa trung tâm | Đường quanh sông bị phân luồng, kẹt xe |
| Trang phục | Áo thoáng, giày dép êm, nón, áo mưa nhẹ | Đứng lâu ngoài trời, có thể mưa cuối mùa |
| Đồ cá nhân | Túi có khoá, sạc dự phòng, nước, khăn giấy | Sóng điện thoại nghẽn, hàng quán đông |
| Trẻ nhỏ | Thẻ ghi số điện thoại, điểm hẹn khi lạc | Đám đông dễ lạc |
Nếu đi theo đoàn, chọn một người phụ trách liên lạc, giữ danh sách số điện thoại cả nhóm và thống nhất giờ, điểm tập trung cho từng buổi. Đoàn đông nên chia thành nhóm nhỏ ba bốn người, mỗi nhóm có một người giữ liên lạc, sẽ dễ di chuyển trong đám đông hơn cả đoàn cùng đi.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Ok Om Bok ở Sóc Trăng diễn ra mấy ngày?
Lễ hội ở trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ thường kéo dài vài ngày quanh rằm tháng 10 âm lịch, gồm đua ghe ngo, thả đèn, rước đèn, văn nghệ, hội chợ. Số ngày và lịch cụ thể do ban tổ chức công bố hằng năm.
Xem đua ghe ngo ở đâu đẹp nhất?
Các đoạn bờ sông Maspero gần vạch đích và trên cầu qua sông gần đường đua là chỗ xem đẹp, nhưng đông người. Đến sớm để có chỗ sát mép, không đứng trên lan can hay trèo cây.
Đua ghe ngo diễn ra buổi sáng hay chiều?
Các lượt đua thường diễn ra vào ban ngày, có thể kéo dài từ sáng đến chiều tuỳ số đội và vòng đấu. Giờ cụ thể theo lịch của ban tổ chức năm đó, bạn nên xem trước để không lỡ chung kết.
Mùa lễ Ok Om Bok có khó tìm chỗ ở không?
Có. Phòng ở trung tâm thường hết sớm, nhất là đêm rằm. Bạn nên đặt trước vài tuần, hoặc ở khu xa hơn trong vùng rồi đi xe vào, gửi xe xa trung tâm và đi bộ.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi xem lễ hội không?
Có thể, nhưng cần chuẩn bị kỹ. Cho trẻ xem đua ghe ban ngày ở chỗ thoáng, ghi số điện thoại bố mẹ trong túi áo trẻ, hẹn điểm gặp khi lạc, và tránh khu đông nhất vào đêm chính.
Khách có được tự thả đèn nước không?
Thường được. Đèn bán ở các sạp quanh khu lễ hội, thả ở bến được bố trí, có người hướng dẫn. Không thả ở bờ kè dốc không có lối xuống an toàn; đèn gió chỉ thả ở khu vực cho phép.