Từ năm học 2025–2026, trường học ở vùng Sóc Trăng cũ thuộc hệ thống giáo dục của thành phố Cần Thơ: kế hoạch tuyển sinh, kỳ thi vào lớp 10 và nhiều chính sách do thành phố ban hành, trong khi trường lớp, thầy cô, tuyến đường đến trường của con gần như không đổi. Tuyển sinh mầm non, lớp 1, lớp 6 vẫn chủ yếu theo nơi cư trú; điều cần chú ý là đọc kế hoạch của thành phố mới chứ không dựa vào thói quen của tỉnh cũ.
Vùng này có vài nét riêng: nhiều trẻ là người Khmer, có trường dân tộc nội trú, có các lớp dạy chữ Khmer; nhiều trẻ ở với ông bà vì cha mẹ đi làm xa; và học sinh muốn học đại học thường phải đi Cần Thơ cũ hoặc Thành phố Hồ Chí Minh. Bài này gom những câu hỏi thực tế mà phụ huynh trong vùng hay hỏi.
Tuyển sinh đầu cấp: nơi cư trú vẫn là chìa khoá
Với mầm non, lớp 1 và lớp 6 ở trường công lập, phần lớn địa phương phân tuyến theo nơi cư trú của trẻ, gồm thường trú hoặc tạm trú. Sau khi bỏ cấp huyện, việc giao chỉ tiêu, phân tuyến được tổ chức lại theo xã phường mới và hướng dẫn của ngành giáo dục thành phố. Với phần đông gia đình ở nông thôn, con vẫn học ngôi trường gần nhà như anh chị đã học.
Thay đổi đáng chú ý nằm ở những nơi xã mới gồm nhiều xã cũ: ranh tuyến có thể được vẽ lại, một số điểm trường lẻ được sắp xếp. Phụ huynh nên theo dõi thông báo tuyển sinh của trường và của xã phường từ khoảng giữa học kỳ hai năm trước, không đợi tới hè mới hỏi.
Nhiều trường đã tuyển sinh trực tuyến. Phụ huynh cần mã định danh của trẻ, thông tin cư trú chính xác, và theo dõi kết quả trên hệ thống. Thông tin cư trú lệch, như trẻ đã chuyển về ở với ông bà nhưng chưa đăng ký cư trú, là nguyên nhân hay khiến hồ sơ bị trả. Hãy giải quyết chuyện cư trú trước mùa tuyển sinh.
Trường dân tộc nội trú, bán trú và chính sách cho học sinh dân tộc thiểu số
Trường phổ thông dân tộc nội trú. Đây là loại trường dành cho học sinh dân tộc thiểu số theo tiêu chí tuyển sinh riêng, học sinh ở nội trú và được hưởng chế độ theo quy định. Ở vùng Sóc Trăng cũ, phần lớn học sinh của loại trường này là người Khmer. Tuyển sinh thường có thông báo riêng, xét theo kết quả học tập, nơi thường trú và các điều kiện khác; phụ huynh cần đọc kỹ thông báo của năm đó.
Chính sách hỗ trợ. Học sinh dân tộc thiểu số, học sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, học sinh ở xã có điều kiện kinh tế khó khăn có thể được miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, hỗ trợ gạo, tiền ăn theo các chính sách hiện hành. Danh sách xã thuộc diện ưu tiên có thể được rà soát lại sau sắp xếp đơn vị hành chính, nên hỏi trường đầu mỗi năm học.
Cộng điểm ưu tiên. Trong tuyển sinh lớp 10 và đại học, có các diện ưu tiên theo đối tượng và khu vực. Khu vực ưu tiên xét theo nơi học trung học phổ thông và nơi thường trú; khi tên xã thay đổi, việc xác định khu vực theo hướng dẫn của ngành giáo dục. Học sinh lớp 12 nên hỏi giáo viên chủ nhiệm khi làm hồ sơ.
Giữ hồ sơ đúng. Chính sách gắn với dân tộc ghi trong giấy khai sinh và dữ liệu dân cư. Nếu giấy tờ của con ghi dân tộc chưa đúng hoặc tên bị lệch giữa các giấy, hãy sửa sớm, đừng đợi đến năm cuối cấp mới phát hiện.
Học chữ Khmer: trong trường và ngoài giờ
Với nhiều gia đình người Khmer, việc con biết đọc biết viết chữ Khmer là chuyện giữ gìn tiếng mẹ đẻ. Ở vùng Sóc Trăng cũ, chữ Khmer được dạy theo hai hướng. Một là trong nhà trường, ở những trường có tổ chức dạy tiếng dân tộc theo chương trình của ngành giáo dục cho học sinh có nhu cầu. Hai là các lớp ngoài giờ, phổ biến vào mùa hè, thường tổ chức tại chùa Khmer trong sóc, do các vị sư hoặc người biết chữ trong cộng đồng dạy.
Phụ huynh muốn con học trong trường nên hỏi đầu năm học trường có tổ chức lớp tiếng Khmer không, học vào buổi nào, có ảnh hưởng tới các môn khác không. Muốn cho con học lớp hè thì hỏi ngay ban quản trị chùa trong sóc. Hai hướng này bổ sung cho nhau, không loại trừ.
Trẻ Khmer ở những ấp mà tiếng Khmer là tiếng nói chính trong nhà đôi khi gặp khó khăn với tiếng Việt khi vào lớp 1. Nhiều trường có chương trình chuẩn bị tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp 1. Ở nhà, cha mẹ có thể giúp con bằng cách đọc truyện, nói chuyện bằng cả hai thứ tiếng; song ngữ là lợi thế, không phải trở ngại, nếu được nâng đỡ đúng lúc.
Chuyển trường khi gia đình đi làm xa hoặc trở về quê
Dòng người qua lại giữa vùng Sóc Trăng cũ và các khu công nghiệp khiến chuyển trường giữa năm khá thường gặp. Thứ tự hợp lý:
- Hỏi trường nơi đến còn chỗ không và cần giấy tờ gì; ở các khu công nghiệp đông dân, trường công có thể kín chỗ.
- Đăng ký tạm trú hoặc thường trú cho con ở nơi mới; đây thường là căn cứ để trường nhận.
- Xin hồ sơ chuyển trường ở trường cũ: học bạ, giấy giới thiệu, các giấy tờ theo quy định của ngành giáo dục.
- Nộp hồ sơ ở trường mới, hỏi về chương trình, sách giáo khoa đang dùng để con không bị hụt.
- Theo dõi con trong vài tuần đầu; trẻ chuyển từ trường quê lên trường đông ở thành phố, hoặc ngược lại, đều cần thời gian thích nghi.
Nếu con ở lại quê với ông bà, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm ai là người giám hộ trực tiếp, để lại số liên lạc của cả cha mẹ và ông bà. Khi ông bà lớn tuổi khó đọc thông báo trên ứng dụng, cha mẹ ở xa nên tự cài và theo dõi.
Thi vào lớp 10 và học nghề sau lớp 9
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập do thành phố Cần Thơ tổ chức theo kế hoạch riêng của từng năm: số môn thi, cách tính điểm, số nguyện vọng, phân vùng tuyển sinh. Học sinh vùng Sóc Trăng cũ không còn thi theo đề của tỉnh Sóc Trăng như trước. Phụ huynh và học sinh lớp 9 nên đọc kế hoạch tuyển sinh ngay khi được công bố và để ý các trường được phép đăng ký theo nơi ở.
Không phải học sinh nào cũng hợp đi tiếp lên trung học phổ thông. Học nghề sau lớp 9 tại các trường trung cấp, cao đẳng, có trường dạy song song chương trình văn hoá, là một hướng đi đáng cân nhắc, nhất là với các nghề gắn với kinh tế vùng: cơ khí nông nghiệp, điện, chế biến thực phẩm, nuôi trồng thủy sản, sửa chữa máy, điện lạnh. Học nghề không phải con đường "thua kém", mà là lựa chọn phù hợp năng lực và hoàn cảnh.
Ở nhiều ấp, tình trạng học sinh nghỉ học sau lớp 9 để theo cha mẹ đi làm công nhân vẫn còn. Nếu con muốn nghỉ học, cha mẹ nên ngồi lại tìm hiểu lý do: học đuối, áp lực kinh tế, hay bạn bè rủ đi. Có những chính sách hỗ trợ học phí, học bổng của nhà trường, chùa, hội đồng hương giúp trẻ ở lại trường thêm vài năm, đủ để có bằng cấp hoặc tay nghề tốt hơn.
Học đại học, cao đẳng: đi Cần Thơ cũ hay đi xa hơn
Trong vùng Sóc Trăng cũ có một số trường cao đẳng, trung cấp; với bậc đại học, học sinh thường chọn các trường ở khu vực Cần Thơ cũ, vốn là trung tâm đào tạo lớn của đồng bằng sông Cửu Long, hoặc đi Thành phố Hồ Chí Minh. Từ phường Phú Lợi, phường Sóc Trăng lên Cần Thơ cũ đi lại trong ngày được, nên một số sinh viên chọn ở nhà đi học hoặc thuê trọ ở trong tuần, cuối tuần về.
Khi chọn trường, nên cân nhắc ba thứ cùng lúc: ngành học hợp năng lực và cơ hội việc làm trong vùng, chi phí sinh hoạt ở nơi học, và khả năng đi lại về quê. Một sinh viên học ở Cần Thơ cũ có chi phí trọ, ăn uống, đi lại khác hẳn sinh viên ở Thành phố Hồ Chí Minh. Hãy tự lập bảng chi phí theo tháng trước khi quyết định.
Sinh viên từ gia đình khó khăn có thể vay vốn tín dụng ưu đãi cho học sinh, sinh viên qua ngân hàng chính sách xã hội, làm hồ sơ qua xã phường nơi cư trú. Nhiều trường cũng có học bổng cho sinh viên dân tộc thiểu số, sinh viên vùng khó khăn. Hỏi ngay khi nhập học để không lỡ hạn.
Những câu nên hỏi khi đi xem trường cho con
Ngoài điểm số, danh tiếng, phụ huynh nên đến tận trường và hỏi những câu cho thấy đời sống thật của con ở đó trong mấy năm tới:
- Con đi học bằng đường nào, mùa mưa đường có ngập không, có đoạn nào phải qua đò, qua cầu khỉ hay đường đất trơn.
- Trường có bán trú, có bữa trưa cho học sinh không; con ở lại trưa thì ngủ ở đâu, ai trông.
- Lớp học có bao nhiêu học sinh, có lớp ghép không, giáo viên có ổn định hay thay đổi nhiều.
- Trường có dạy tiếng Khmer, có hoạt động văn hoá dân tộc, có câu lạc bộ thể thao, có thư viện cho học sinh mượn sách.
- Trường liên lạc với phụ huynh bằng cách nào; ông bà không dùng điện thoại thông minh thì nhận thông báo ra sao.
- Những khoản đóng góp đầu năm gồm những gì, khoản nào bắt buộc theo quy định, khoản nào là tự nguyện.
- Khi con ốm ở trường, nhà trường xử lý thế nào, trạm y tế gần nhất ở đâu.
Câu trả lời của những câu hỏi trên quyết định cảm giác của con với việc đi học nhiều hơn là thứ hạng của trường. Một ngôi trường gần nhà, con đi được an toàn, có bữa trưa tử tế và thầy cô hiểu hoàn cảnh gia đình đôi khi hợp hơn một trường tiếng tăm nhưng phải đi xa mỗi ngày trên những con đường ven kênh. Ghi lại câu trả lời của hai, ba trường rồi so với nhau, thay vì quyết định theo lời truyền miệng.
Câu hỏi thường gặp
Con đang ở với ông bà ở quê, cha mẹ làm ở xa thì đăng ký vào lớp 1 thế nào?
Trẻ cần có thông tin cư trú tại nơi đang ở với ông bà, thường là đăng ký thường trú hoặc tạm trú cùng ông bà. Sau đó đăng ký tuyển sinh theo hướng dẫn của trường, có thể trực tuyến. Cha mẹ ở xa có thể làm phần lớn qua điện thoại nếu có tài khoản định danh.
Sau khi về Cần Thơ, học sinh vùng Sóc Trăng cũ có thi lớp 10 chung đề với Cần Thơ cũ không?
Kỳ thi do thành phố Cần Thơ tổ chức theo kế hoạch tuyển sinh từng năm, nên học sinh thi theo kế hoạch chung của thành phố. Cách phân vùng, đăng ký nguyện vọng cụ thể được công bố mỗi năm; hãy đọc kế hoạch chính thức của năm con thi.
Con không phải người Khmer có học được lớp chữ Khmer không?
Lớp tiếng Khmer trong trường thường dành cho học sinh có nhu cầu theo chương trình của ngành giáo dục; nhiều nơi không giới hạn theo dân tộc. Lớp hè ở chùa thì tuỳ ban tổ chức. Hỏi trực tiếp nhà trường hoặc ban quản trị chùa để biết.
Chuyển trường giữa năm từ Bình Dương cũ về quê có cần thi lại không?
Thường không cần thi. Trường nơi đến xem học bạ, hồ sơ chuyển trường và có thể kiểm tra để xếp lớp phù hợp. Điều quan trọng là có đủ hồ sơ và thông tin cư trú tại nơi mới.
Sinh viên vùng Sóc Trăng cũ vay vốn đi học ở đâu?
Gia đình làm hồ sơ vay tín dụng học sinh, sinh viên qua tổ tiết kiệm và vay vốn ở ấp, xác nhận tại ủy ban xã phường, rồi ngân hàng chính sách xã hội giải ngân. Điều kiện, mức vay theo quy định hiện hành; hỏi ngay khi có giấy báo nhập học.