Bốn ngôi chùa Khmer được nhắc tên nhiều nhất ở vùng Sóc Trăng cũ là chùa Dơi (Mahatup), chùa Kh'leang, chùa Chén Kiểu (Sà Lôn) và chùa Som Rong. Ba chùa đầu và chùa Som Rong nằm trong hoặc sát khu trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ, nay thuộc các phường Phú Lợi, Sóc Trăng và Mỹ Xuyên của thành phố Cần Thơ, nên có thể ghé cả bốn trong một ngày.
Mỗi chùa nổi tiếng vì một lý do khác nhau: chùa Dơi vì đàn dơi quạ sống trên những tán cây cổ, chùa Kh'leang vì kiến trúc gỗ lâu năm và vai trò trung tâm học tập, chùa Chén Kiểu vì lớp mảnh chén dĩa gắn kín tường cột, chùa Som Rong vì tượng lớn ngoài trời và khuôn viên rộng. Bài này giới thiệu nét riêng từng chùa dưới góc kiến trúc và đời sống cộng đồng; còn đường đi, thứ tự ghé thăm nằm ở danh mục điểm đến của trang.
Chùa Dơi (Mahatup): ngôi chùa của những tán cây cổ
Chùa Dơi có tên Khmer là Mahatup, nằm ở khu vực phường 3 cũ của thành phố Sóc Trăng, theo địa giới mới thuộc phường Phú Lợi. Cái tên dân gian "chùa Dơi" đến từ đàn dơi quạ đông đúc treo mình trên những cây sao, cây dầu cổ thụ trong khuôn viên. Ban ngày, hàng trăm con dơi lớn bám ngược trên cành, cánh khép lại như những túi da sẫm màu; chạng vạng, chúng lần lượt bay ra khỏi tán cây đi kiếm ăn ở các vườn trái cây quanh vùng, rồi trở về trước bình minh.
Về kiến trúc, chùa Dơi mang đầy đủ đặc trưng của chùa Khmer Nam Bộ: chính điện nền cao quay về hướng đông, mái nhiều lớp với rắn Naga dọc diềm, tượng chim thần Krud và tiên nữ Kây-no đỡ mái. Bên trong chính điện có nhiều tranh tường kể tích truyện, màu sắc tươi. Chính điện đã qua những lần sửa chữa, xây lại, nên phần trang trí hiện nay mới hơn so với tuổi của ngôi chùa.
Điều làm chùa Dơi đặc biệt là sự gắn kết giữa công trình và hệ sinh thái quanh nó. Cây cổ thụ được giữ nguyên qua nhiều đời, đàn dơi vì thế có nơi trú. Người đến thăm nên nhớ rằng đó là động vật hoang dã sống trong không gian của chùa: không ném đồ, không la hét, không dùng đèn chớp chiếu lên tán cây, không bắt hay mua bán dơi.
Chùa Kh'leang: kiến trúc gỗ và vị trí trung tâm học tập
Chùa Kh'leang nằm ở khu trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ, thuộc phường 6 trước đây, nay trong địa bàn phường Sóc Trăng. Chùa được cho là có lịch sử vài trăm năm, là một trong những chùa Khmer lâu đời nhất vùng, và đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Tên chùa cùng gốc với chữ Khmer mà nhiều người dùng để giải thích tên gọi Sóc Trăng, theo cách hiểu phổ biến là "kho".
Nét kiến trúc được nhắc nhiều nhất ở Kh'leang là hệ cột gỗ lớn trong chính điện và những chi tiết chạm khắc, sơn thếp trên gỗ còn giữ được qua nhiều lần trùng tu. Mái chính điện chồng lớp, đầu mái cong vút, các đầu cột có tượng đỡ mái, tạo nên tổng thể vừa trang nghiêm vừa thanh thoát. Trong khi nhiều chùa khác đã chuyển hẳn sang bê tông, Kh'leang giữ được cảm giác của một công trình gỗ cổ, là lý do giới nghiên cứu và người yêu kiến trúc tìm đến.
Kh'leang còn là nơi đặt trường bổ túc văn hoá Pali dành cho tăng sinh Khmer khu vực Nam Bộ, khiến chùa có đời sống học tập sôi nổi hơn các chùa làng. Gần chùa là bảo tàng văn hoá Khmer, nơi trưng bày nông cụ, nhạc cụ, trang phục, mô hình ghe ngo, rất nên ghé cùng lúc nếu bạn muốn hiểu bối cảnh trước khi đi các chùa khác.
Chùa Chén Kiểu (Sà Lôn): mảnh sứ thành phù điêu
Chùa Chén Kiểu có tên Khmer là Sà Lôn, nằm cạnh quốc lộ 1 ở vùng xã Đại Tâm thuộc huyện Mỹ Xuyên cũ, theo địa giới mới thuộc phường Mỹ Xuyên. Tên gọi "Chén Kiểu" đến từ cách trang trí: tường, cột, mái, cổng được gắn kín những mảnh chén, dĩa, tô bằng sành sứ nhiều màu, ghép thành hoa văn, hình chim, hoa lá. Dưới nắng, cả ngôi chùa lấp lánh như được khảm.
Theo câu chuyện quen thuộc ở địa phương, khi chùa xây lại, bà con trong vùng góp chén dĩa từ nhà mình để trang trí, nên mỗi mảnh sứ trên tường là một phần của một gia đình nào đó. Câu chuyện có thể đã được kể đi kể lại thêm thắt, nhưng nó phản ánh đúng tinh thần chùa là của chung cả sóc.
Về kỹ thuật, khảm mảnh sứ là cách trang trí cũng gặp ở nhiều công trình Nam Bộ, nhưng ở Chén Kiểu nó được dùng với mật độ và quy mô hiếm thấy trên một ngôi chùa Khmer. Khi đến xem, bạn nên đứng gần các cột và mảng tường thấp để thấy rõ cách thợ bẻ mảnh, chọn màu, xếp theo đường cong. Đừng cạy hay chạm mạnh vào các mảnh sứ, vì nhiều chỗ đã cũ và dễ bong.
Chùa Som Rong: khuôn viên rộng và tượng lớn ngoài trời
Chùa Som Rong nằm ở khu vực phường 5 cũ của thành phố Sóc Trăng, nay thuộc phường Sóc Trăng. Chùa được biết đến nhiều nhất nhờ pho tượng Phật nằm cỡ lớn đặt ngoài trời trong khuôn viên, được dựng trong khoảng mười mấy năm trở lại đây, cùng những công trình mới quy mô lớn. Đây là ví dụ điển hình cho xu hướng các chùa Khmer mở rộng, xây thêm hạng mục mới bằng vật liệu hiện đại.
Khác với Kh'leang thiên về giữ cũ, Som Rong cho thấy một mặt khác của kiến trúc chùa Khmer đương đại: màu sắc tươi, kích thước lớn, nhiều tượng và phù điêu đắp bê tông, không gian sân rộng để đón đông người dịp lễ. Đặt hai chùa cạnh nhau trong cùng một chuyến đi giúp bạn thấy kiến trúc chùa Khmer không đứng yên, mà thay đổi theo điều kiện và mong muốn của từng cộng đồng.
Vì khuôn viên rộng và thoáng, Som Rong thường đông khách tham quan, chụp ảnh. Bạn nên tránh trèo lên bệ tượng, ngồi lên các tượng thú trang trí hay tạo dáng thiếu trang nghiêm trước tượng. Người trong chùa hiếm khi nhắc nhở gay gắt, nhưng họ để ý và nhớ.
Bốn chùa đặt cạnh nhau
Bảng tóm tắt nét chính để bạn chọn chùa phù hợp với điều mình quan tâm; vị trí ghi theo địa giới mới sau tháng 7/2025, tên cũ để dễ đối chiếu.
| Chùa | Vị trí (cũ → mới) | Nổi bật vì | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Chùa Dơi (Mahatup) | Phường 3 TP Sóc Trăng cũ → phường Phú Lợi | Đàn dơi quạ trên cây cổ thụ, tranh tường | Người thích thiên nhiên, chụp ảnh lúc chạng vạng |
| Chùa Kh'leang | Phường 6 TP Sóc Trăng cũ → phường Sóc Trăng | Kiến trúc gỗ lâu năm, trường Pali, gần bảo tàng | Người quan tâm kiến trúc, lịch sử |
| Chùa Chén Kiểu (Sà Lôn) | Xã Đại Tâm, Mỹ Xuyên cũ → phường Mỹ Xuyên | Mảnh chén dĩa sứ khảm kín tường cột | Người thích chi tiết trang trí, thủ công |
| Chùa Som Rong | Phường 5 TP Sóc Trăng cũ → phường Sóc Trăng | Tượng lớn ngoài trời, khuôn viên rộng | Gia đình, nhóm đông, người xem kiến trúc mới |
Vị trí ghi theo cách đối chiếu phổ biến giữa phường cũ và phường mới; khi tìm đường, bạn nên tìm theo tên chùa thay vì tên phường, vì ứng dụng bản đồ và người dân vẫn quen gọi theo tên chùa.
Ngoài bốn chùa nổi tiếng: chùa làng cũng đáng ghé
Vùng Sóc Trăng cũ có khoảng chín mươi ngôi chùa Khmer theo các thống kê thường được nhắc, rải từ Kế Sách xuống Vĩnh Châu, Trần Đề. Bốn chùa trên nổi tiếng vì nằm gần trung tâm và có điểm nhấn dễ nhớ, nhưng nhiều chùa làng ở vùng xa lại cho trải nghiệm khác: yên tĩnh, ít khách, gặp được sinh hoạt thật của bà con, có khi được sư mời uống nước, kể chuyện về sóc.
Đi về hướng Vĩnh Châu, Trần Đề, gần như xã nào cũng có chùa, nhiều chùa nằm giữa ruộng hành hay trên giồng cát, mái vàng nổi giữa nền xanh. Những ngày lễ Kathina hay Ok Om Bok, chùa làng là nơi bạn thấy lễ hội ở quy mô của một cộng đồng nhỏ, khác với lễ hội lớn ở trung tâm.
Khi ghé chùa làng, phép ứng xử càng cần chú ý vì bạn là khách lạ hiếm hoi. Chào người lớn tuổi đầu tiên gặp, hỏi có được vào xem không, không đi vào tăng xá, không chụp ảnh cận mặt người đang làm lễ. Bài về phép ứng xử khi thăm chùa Khmer trong cùng danh mục có danh sách chi tiết.
Những điều nên biết trước khi ghé các chùa nổi tiếng
Chùa không phải khu du lịch. Dù đông khách, đây vẫn là nơi sinh hoạt của các vị sư và cộng đồng. Có giờ sư thọ trai, giờ sinh hoạt riêng; lúc đó chính điện có thể đóng. Đến buổi sáng sớm hoặc xế chiều thường dễ chịu hơn giữa trưa.
Ăn mặc kín đáo. Áo che vai, quần hoặc váy qua gối. Một số chùa có sẵn khăn hoặc áo choàng mượn tạm, nhưng không phải nơi nào cũng có, nên chuẩn bị trước sẽ đỡ ngại.
Không tự ý mua bán trong khuôn viên. Tránh các đề nghị bán "đồ lưu niệm của chùa" không rõ nguồn gốc, hay người tự nhận hướng dẫn rồi đòi tiền. Muốn đóng góp, bỏ vào hòm công đức hoặc gửi trực tiếp ban quản trị.
Mùa lễ hội rất đông. Dịp Ok Om Bok và Chôl Chnăm Thmây, các chùa trung tâm đông nghẹt người. Nếu muốn xem kiến trúc yên tĩnh, nên chọn ngày thường; nếu muốn thấy chùa trong không khí lễ, chấp nhận đông và đi sớm.
Đọc bốn chùa như một bài học về kiến trúc Khmer đương đại
Đặt bốn chùa cạnh nhau, bạn thấy gần như đủ các lựa chọn mà một cộng đồng Khmer có khi giữ gìn và làm mới ngôi chùa của mình. Kh'leang chọn giữ kết cấu gỗ cũ, chấp nhận chi phí bảo dưỡng cao. Chùa Dơi giữ hệ cây cổ thụ, coi cảnh quan sống là một phần của chùa. Chén Kiểu biến vật dụng đời thường của bà con thành chất liệu trang trí. Som Rong mạnh dạn xây mới, làm tượng lớn, mở rộng không gian đón khách.
Không có lựa chọn nào đúng hay sai tuyệt đối. Mỗi chùa phản ánh hoàn cảnh riêng: tiền góp được bao nhiêu, thợ giỏi có hay không, cộng đồng mong ngôi chùa phục vụ điều gì. Người xem kiến trúc nên nhìn bằng con mắt đó thay vì chấm điểm chùa nào "đẹp hơn".
Nếu bạn chỉ có một buổi, chọn Kh'leang và bảo tàng văn hoá Khmer gần đó để có nền hiểu biết, rồi ghé chùa Dơi lúc chiều muộn. Có cả ngày thì thêm Chén Kiểu và Som Rong. Có thêm thời gian, hãy về một chùa làng ở Vĩnh Châu hay Trần Đề để thấy phần còn lại của bức tranh.
Câu hỏi thường gặp
Chùa Dơi ở Sóc Trăng nay thuộc phường nào?
Chùa Dơi trước đây thuộc phường 3 thành phố Sóc Trăng cũ. Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ tháng 7/2025, khu vực này thuộc phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ. Khi tìm đường, bạn có thể tìm theo tên chùa Dơi hoặc Mahatup.
Đến chùa Dơi giờ nào thì thấy dơi?
Ban ngày đàn dơi treo mình trên tán cây trong khuôn viên nên lúc nào cũng thấy được nếu nhìn kỹ. Chạng vạng là lúc chúng bắt đầu bay ra kiếm ăn, cảnh rõ nhất. Bạn nên giữ yên lặng và không chiếu đèn lên cây.
Chùa Chén Kiểu có phải tên chính thức không?
Chén Kiểu là tên gọi dân gian theo cách trang trí bằng mảnh chén dĩa sứ. Tên Khmer của chùa là Sà Lôn. Người địa phương dùng cả hai tên, và tên Chén Kiểu phổ biến hơn với khách.
Chùa Kh'leang có gì khác các chùa khác?
Kh'leang được biết đến vì lịch sử lâu đời, hệ cột và chi tiết gỗ còn giữ được trong chính điện, đồng thời là nơi đặt trường Pali dành cho tăng sinh Khmer. Gần chùa có bảo tàng văn hoá Khmer nên tiện ghé cùng lúc.
Có thể đi cả bốn chùa trong một ngày không?
Được. Ba chùa Dơi, Kh'leang, Som Rong nằm trong khu trung tâm thành phố Sóc Trăng cũ, chùa Chén Kiểu cách không xa theo quốc lộ 1 về phía Mỹ Xuyên. Đi xe máy hoặc ô tô, một ngày là đủ thong thả.
Chụp ảnh trong chùa Khmer có bị cấm không?
Phần lớn chùa cho chụp ảnh khuôn viên, kiến trúc bên ngoài. Bên trong chính điện hoặc khi có nghi lễ, bạn nên hỏi trước. Không chụp cận mặt các vị sư hay người đang làm lễ khi chưa được đồng ý.