Sóc Trăng và Bạc Liêu là hai vùng đất liền kề có chung gốc lịch sử: năm 1882 người Pháp lập hạt Bạc Liêu từ một phần đất của Sóc Trăng và Rạch Giá; giai đoạn tỉnh Ba Xuyên có lúc hai vùng lại về một tỉnh; sau đó mỗi vùng đi một đường. Từ ngày 1/7/2025, vùng Sóc Trăng cũ thuộc thành phố Cần Thơ, còn vùng Bạc Liêu cũ thuộc tỉnh Cà Mau.
Hai vùng có nhiều điểm giống nhau: bờ biển phẳng với bãi bồi, ruộng lúa và ao tôm, cộng đồng Khmer, người Hoa Triều Châu, giọng nói miền Tây sông nước. Người Vĩnh Châu đi chợ Bạc Liêu, người Bạc Liêu xuống Sóc Trăng thăm bà con là chuyện thường ngày. Vì thế nhiều người ngạc nhiên khi biết năm 2025 hai nơi không về chung một tỉnh.
Bài này kể lại các mốc chung và riêng của hai vùng, chỉ ra những tên địa danh dễ nhầm giữa hai bên, và giải thích vì sao ghi địa chỉ vùng giáp ranh cần cẩn thận.
Năm 1882: Bạc Liêu ra đời từ đất Sóc Trăng và Rạch Giá
Khi người Pháp tổ chức lại Nam Kỳ thành các hạt, vùng đất ven biển phía tây nam Sóc Trăng lúc đầu nằm trong hạt Sóc Trăng. Vùng này rộng, xa tỉnh lỵ, dân cư thưa và đang được khẩn hoang mạnh. Năm 1882, người Pháp lập hạt Bạc Liêu, lấy một phần đất của hạt Sóc Trăng và một phần của hạt Rạch Giá. Từ đó Sóc Trăng thu hẹp về phía đông bắc, Bạc Liêu thành một đơn vị riêng với tỉnh lỵ là đô thị Bạc Liêu.
Đến năm 1900, khi các hạt đổi thành tỉnh, Sóc Trăng và Bạc Liêu trở thành hai tỉnh ngang hàng. Giai đoạn đầu thế kỷ 20, cả hai đều phát triển mạnh nhờ lúa gạo, với những điền chủ lớn và các kênh đào chở lúa ra sông Hậu. Những câu chuyện về giới điền chủ giàu có ở Bạc Liêu, trong đó có nhân vật được gọi là "công tử Bạc Liêu", nổi tiếng khắp Nam Kỳ thời ấy.
Điều đáng nhớ là trong hơn một trăm năm sau đó, ranh giới giữa hai vùng tuy có điều chỉnh nhưng về cơ bản giữ dải giáp ranh từ bờ biển Vĩnh Châu vào vùng Thạnh Trị, Ngã Năm. Những ấp nằm ở dải này thường có họ hàng hai bên, đi chợ cả hai phía, và quen gọi tên vùng bên kia như gọi xóm bên cạnh.
Các mốc chung và riêng của Sóc Trăng và Bạc Liêu
Đặt hai dòng lịch sử cạnh nhau sẽ thấy rõ lúc nào chung, lúc nào riêng:
| Giai đoạn | Vùng Sóc Trăng | Vùng Bạc Liêu |
|---|---|---|
| Thời Nguyễn | Phủ Ba Xuyên, tỉnh An Giang | Một phần thuộc phủ Ba Xuyên, một phần thuộc vùng Rạch Giá |
| 1882 | Hạt Sóc Trăng, thu hẹp | Lập hạt Bạc Liêu |
| 1900 | Tỉnh Sóc Trăng | Tỉnh Bạc Liêu |
| 1956 – giữa thập niên 1960 | Tỉnh Ba Xuyên | Phần lớn nhập vào Ba Xuyên, một phần vào tỉnh phía Cà Mau |
| Giữa thập niên 1960 – 1975 | Tỉnh Ba Xuyên | Tỉnh Bạc Liêu lập lại |
| 1976–1991/1996 | Tỉnh Hậu Giang (với Cần Thơ) | Tỉnh Minh Hải (với Cà Mau) |
| 1992–2025 | Tỉnh Sóc Trăng | Tỉnh Bạc Liêu (từ 1997) |
| Từ 1/7/2025 | Thành phố Cần Thơ | Tỉnh Cà Mau |
Có thể thấy sau năm 1976, hai vùng chưa bao giờ chung tỉnh: Sóc Trăng luôn gắn với Cần Thơ, Bạc Liêu luôn gắn với Cà Mau. Việc năm 2025 hai vùng về hai địa phương khác nhau thực ra tiếp nối đúng con đường đã có từ gần năm mươi năm trước.
Mốc tỉnh Bạc Liêu tái lập ghi là 1997 vì tỉnh Minh Hải được chia vào cuối năm 1996 và hai tỉnh mới đi vào hoạt động từ đầu năm 1997.
Giai đoạn Ba Xuyên: lần cuối hai vùng chung một tỉnh
Năm 1956, khi chính quyền Sài Gòn sắp xếp lại các tỉnh miền Nam, tỉnh Sóc Trăng đổi tên thành Ba Xuyên, và phần lớn đất Bạc Liêu được nhập vào tỉnh này, phần còn lại vào tỉnh phía Cà Mau. Tỉnh lỵ của Ba Xuyên là Khánh Hưng, tức đô thị Sóc Trăng. Trong vài năm, người Bạc Liêu đi làm giấy tờ cấp tỉnh phải lên Khánh Hưng.
Đến giữa những năm 1960, tỉnh Bạc Liêu được lập lại, hai vùng tách ra. Từ đó đến nay, chưa có lần nào hai vùng chung một đơn vị cấp tỉnh nữa. Vì vậy những người còn nhớ thời "Bạc Liêu thuộc Ba Xuyên" giờ đều đã cao tuổi, và giai đoạn này ít được nhắc đến trong câu chuyện thường ngày.
Cũng như với tỉnh Ba Xuyên nói chung, tài liệu giai đoạn này có hai hệ thống tên gọi song song, nên khi đọc cần để ý văn bản thuộc phía nào. Ranh giới thực tế của tỉnh cũng thay đổi nhiều lần trong mấy năm, nên đừng ngạc nhiên nếu hai tài liệu cùng thời mô tả khác nhau.
Những tên dễ nhầm giữa hai bên ranh giới
Vĩnh Châu và Vĩnh Lợi. Vĩnh Châu là thị xã cũ của Sóc Trăng, nay là các phường xã ven biển của Cần Thơ. Vĩnh Lợi là tên một huyện cũ của Bạc Liêu, nhưng cũng là tên một xã mới ở vùng Thạnh Trị cũ của Sóc Trăng. Khi ai đó nói "xã Vĩnh Lợi", phải hỏi lại là ở Cần Thơ hay ở Cà Mau.
Ngã Năm và Phước Long, Hồng Dân. Thị xã Ngã Năm cũ của Sóc Trăng giáp với vùng Phước Long, Hồng Dân của Bạc Liêu cũ. Chợ, kênh, đường ở dải này nối liền hai bên, người dân qua lại hằng ngày, nhưng giấy tờ thì thuộc hai địa phương cấp tỉnh khác nhau.
Tên xã trùng nhau. Các tên chúc phúc như Long Hưng, Tân Thạnh, Hưng Thành, Vĩnh Hải có mặt ở nhiều nơi, kể cả hai bên ranh giới. Khi gửi hàng hay hẹn gặp, luôn ghi kèm tên thành phố Cần Thơ hoặc tỉnh Cà Mau.
"Miền biển Sóc Trăng – Bạc Liêu". Trong du lịch, người ta hay gộp bờ biển hai vùng thành một tuyến. Đây là cách nói về cảnh quan, không phải tên đơn vị hành chính. Khi tìm thông tin thủ tục, quy định nuôi trồng thuỷ sản, cần tra đúng địa phương của nơi mình ở.
Giống nhau và khác nhau: một vùng văn hoá, hai sắc thái
Về văn hoá, Sóc Trăng và Bạc Liêu đều là đất của ba cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer, đều có chùa Khmer, lễ Ok Om Bok, Tết Chôl Chnăm Thmây, đều có cộng đồng người Hoa gốc Triều Châu với miếu, hội quán và các món ăn đặc trưng. Đờn ca tài tử phổ biến ở cả hai vùng; Bạc Liêu gắn với bản "Dạ cổ hoài lang" của nhạc sĩ Cao Văn Lầu, còn Sóc Trăng nổi tiếng với nghệ thuật sân khấu Dù Kê của người Khmer.
Về sản xuất, hai vùng cùng đi theo hướng lúa – tôm, nuôi tôm nước lợ ven biển, trồng lúa đặc sản ở vùng ngọt. Vùng Sóc Trăng cũ có thêm hành tím Vĩnh Châu, cây ăn trái ven sông Hậu, cù lao Dung; vùng Bạc Liêu cũ có nghề làm muối, điện gió trên bãi bồi ven biển, những cánh đồng lúa rộng phía Hồng Dân, Phước Long.
Về ẩm thực, hai vùng có nhiều món giống nhau vì cùng có người Khmer, người Hoa: bún nước lèo, các loại bánh của người Khmer, bánh pía, lạp xưởng, các món mắm. Người ở mỗi bên thường có cách nấu, cách nêm hơi khác và hay tranh luận vui xem món nào là của vùng mình. Cuộc tranh luận ấy chỉ cho thấy hai vùng gần gũi đến mức nào.
Những khác biệt ấy không phải để so ai hơn ai, mà để hiểu vì sao hai vùng bổ sung cho nhau. Người buôn bán vẫn đi qua đi lại, xe khách vẫn chạy qua lại trên quốc lộ 1 và tuyến ven biển, và ranh giới hành chính mới không làm thay đổi những mối quan hệ đã có từ hơn một thế kỷ.
Sau 2025: ranh giới Sóc Trăng – Bạc Liêu thành ranh giới Cần Thơ – Cà Mau
Từ tháng 7/2025, dải giáp ranh cũ giữa hai tỉnh trở thành ranh giới giữa thành phố Cần Thơ và tỉnh Cà Mau. Về thực địa không có gì thay đổi: vẫn là những con kênh, những bờ ruộng, những con đường làng nối hai bên. Nhưng về hành chính, đây giờ là ranh giới giữa hai địa phương cấp tỉnh lớn, mỗi bên có trung tâm hành chính ở rất xa: trung tâm Cần Thơ cũ ở phía bắc, đô thị Cà Mau ở phía tây nam.
Với người dân sống ngay sát ranh giới, điều này có nghĩa là các thủ tục cấp tỉnh của hai bên nhà hàng xóm có thể phải làm ở hai nơi khác nhau, cách nhau cả trăm cây số. Nhiều thủ tục đã chuyển về cấp xã hoặc làm trực tuyến nên bớt bất tiện, nhưng những việc như đất đai, đầu tư, giấy phép chuyên ngành vẫn cần biết rõ mình thuộc bên nào.
Với người làm ăn, ranh giới mới đôi khi tạo ra khác biệt về quy hoạch, chính sách hỗ trợ sản xuất, lịch thời vụ khuyến cáo giữa hai bên. Nông dân nuôi tôm hay trồng lúa ở vùng giáp ranh nên theo dõi thông báo của chính địa phương mình, đồng thời để ý thông tin của bên kia vì nước và dịch bệnh không dừng ở ranh giới hành chính.
Ghi địa chỉ ở vùng giáp ranh sao cho khỏi lạc
Người sống, làm ăn ở dải giáp ranh giữa vùng Sóc Trăng cũ và Bạc Liêu cũ nên để ý mấy điều sau:
- Luôn ghi đủ tên phường xã mới và tên địa phương cấp tỉnh: "thành phố Cần Thơ" hoặc "tỉnh Cà Mau".
- Khi giao dịch với người ở xa, ghi thêm tên huyện thị cũ trong ngoặc để người kia dễ hình dung.
- Khi mua bán đất gần ranh giới, kiểm tra kỹ thửa đất thuộc địa phương nào trên giấy chứng nhận và trên hồ sơ địa chính hiện hành.
- Thủ tục hành chính làm ở nơi bạn đăng ký cư trú, không làm ở bên kia ranh giới dù gần hơn.
- Doanh nghiệp có chi nhánh hai bên cần lưu ý hai địa phương có thể có hướng dẫn thủ tục, ưu đãi, quy hoạch khác nhau.
Những lưu ý này nghe hiển nhiên nhưng là nguồn gốc của rất nhiều chuyến đi uổng công và hàng hoá giao nhầm trong mấy tháng đầu sau sáp nhập.
Câu hỏi thường gặp
Bạc Liêu có phải tách ra từ Sóc Trăng không?
Một phần. Năm 1882, người Pháp lập hạt Bạc Liêu từ một phần đất của hạt Sóc Trăng và một phần của hạt Rạch Giá. Vì vậy Bạc Liêu có một phần gốc từ Sóc Trăng, nhưng không hoàn toàn tách ra từ Sóc Trăng.
Năm 2025 Bạc Liêu sáp nhập với tỉnh nào?
Tỉnh Bạc Liêu cũ hợp nhất với tỉnh Cà Mau thành tỉnh Cà Mau, từ ngày 1/7/2025. Còn tỉnh Sóc Trăng cũ hợp nhất với Hậu Giang cũ và Cần Thơ cũ thành thành phố Cần Thơ.
Từ Vĩnh Châu sang Bạc Liêu đi đường nào?
Có thể đi theo tuyến đường ven biển nối Vĩnh Châu với đô thị Bạc Liêu, hoặc đi quốc lộ 1 qua vùng Thạnh Trị cũ. Mục đi lại và giao thông của trang có bài riêng về các tuyến đường; tình trạng đường nên kiểm tra trước khi đi.
Người Khmer ở Bạc Liêu và Sóc Trăng có khác nhau không?
Đều là người Khmer Nam Bộ, cùng tiếng nói, chữ viết, lễ hội và hệ thống chùa. Khác biệt chủ yếu là quy mô cộng đồng ở từng vùng và những nét riêng của từng phum sóc, như ở bất kỳ cộng đồng nào sống trải rộng trên nhiều địa phương.
Tỉnh Minh Hải có bao gồm Sóc Trăng không?
Không. Minh Hải (1976–1996) gồm Bạc Liêu và Cà Mau. Trong cùng giai đoạn, Sóc Trăng thuộc tỉnh Hậu Giang cùng với Cần Thơ, cho đến khi tái lập tỉnh năm 1992.
Có tuyến du lịch nào ghép Sóc Trăng với Bạc Liêu không?
Nhiều người đi một chuyến ghép chùa Khmer, chợ, biển của vùng Sóc Trăng cũ với các điểm ở Bạc Liêu cũ vì hai nơi gần nhau. Gợi ý lịch trình có ở mục điểm đến và trải nghiệm của trang; trang không giới thiệu tour hay giá cụ thể.