Gạo ST25 là gạo của giống lúa thơm ST25, một giống trong bộ giống mang tiền tố ST do nhóm của kỹ sư Hồ Quang Cua cùng các cộng sự lai tạo ở tỉnh Sóc Trăng cũ; chữ ST là viết tắt của Sóc Trăng. Gạo có hạt dài, thon, trắng trong; cơm mềm, dẻo vừa, thơm nhẹ mùi lá dứa và vẫn mềm khi đã nguội.
Tên ST25 được biết đến rộng rãi sau khi gạo của giống này giành giải gạo ngon nhất thế giới tại cuộc thi World's Best Rice năm 2019 tổ chức ở Manila, Philippines, rồi đạt lại danh hiệu này năm 2023. Từ đó, ST25 trở thành cái tên quen thuộc trên bao gạo ở chợ, siêu thị khắp cả nước và gắn chặt với hình ảnh vùng đất Sóc Trăng, nay là một phần thành phố Cần Thơ từ tháng 7/2025.
Bài viết giải thích ST25 là gì về mặt giống, hạt gạo và nồi cơm khác các loại gạo thường ở chỗ nào, vì sao giống này hợp với vùng đất ven biển, và những điều người mua hay hiểu sai về nó.
Giống lúa, không phải nhãn hiệu gạo
Điều đầu tiên cần hiểu là ST25 là tên một giống lúa, giống như IR50404, OM5451 hay Đài Thơm 8 là tên giống. Gạo ST25 là gạo xay từ lúa của giống đó, ai trồng cũng được, ở vùng nào cũng có thể trồng nếu điều kiện phù hợp. Vì vậy trên thị trường có rất nhiều bao gạo ghi "ST25" của nhiều đơn vị, nhiều vùng khác nhau, chất lượng cũng khác nhau tuỳ cách canh tác, thời điểm thu hoạch, cách phơi sấy và xay xát.
Chữ "ST" lại gắn với một vùng đất cụ thể, vì bộ giống được lai tạo ở Sóc Trăng và mang tên tỉnh. Con số đi kèm là số thứ tự trong bộ giống; ST25 không phải là "đời thứ 25" theo nghĩa đời sau tốt hơn đời trước một cách tuyến tính, mà là một dòng trong chuỗi chọn tạo. Hiểu như vậy giúp bạn đọc bao bì tỉnh táo hơn: một bao gạo ghi ST25 cho biết giống, còn chất lượng thực tế thì phải nhìn thêm nơi trồng, nơi đóng gói, ngày xay.
Hạt gạo và nồi cơm ST25 so với gạo thường
Mô tả dưới đây là đặc điểm thường được ghi nhận ở gạo ST25 làm tốt, so với gạo trắng thông thường dùng hằng ngày. Từng lô gạo cụ thể có thể khác:
| Tiêu chí | Gạo ST25 | Gạo trắng thông thường |
|---|---|---|
| Hình dạng hạt | Dài, thon, đều | Ngắn đến trung bình, không đều bằng |
| Màu hạt | Trắng trong, ít vết bạc bụng | Trắng đục hơn, có hạt bạc bụng |
| Mùi khi nấu | Thơm nhẹ, mùi lá dứa tự nhiên | Ít hoặc không thơm |
| Độ mềm của cơm | Mềm, dẻo vừa, hạt rời không nát | Tuỳ giống, có loại khô, có loại nở xốp |
| Cơm để nguội | Vẫn mềm, ít cứng lại | Thường cứng, khô hơn |
| Lượng nước khi nấu | Cần ít nước hơn gạo khô cơm | Theo thói quen từng loại |
Chính đặc điểm "nguội vẫn mềm" làm ST25 được ưa chuộng cho cơm hộp, cơm mang đi làm, cơm nắm. Còn mùi thơm thì nhẹ, không gắt như các loại gạo được tẩm hương.
Vì sao cơm ST25 mềm và thơm
Độ mềm dẻo của cơm phụ thuộc phần lớn vào tỷ lệ giữa hai loại tinh bột trong hạt gạo: amylose và amylopectin. Gạo có hàm lượng amylose thấp thường cho cơm mềm, dẻo, ít cứng lại khi nguội; gạo amylose cao cho cơm khô, rời, nở nhiều. Các giống lúa thơm mềm cơm như ST25 thuộc nhóm có amylose thấp đến trung bình thấp, vì vậy nồi cơm có cảm giác mềm mà không nhão như gạo nếp.
Mùi thơm của nhiều giống lúa thơm, trong đó có ST25, chủ yếu đến từ một hợp chất tự nhiên có tên 2-acetyl-1-pyrroline, cũng chính là chất tạo mùi thơm của lá dứa. Lượng chất này trong hạt chịu ảnh hưởng của giống, đất, nước, thời tiết khi lúa trổ và chín, cách phơi sấy và thời gian bảo quản. Đó là lý do cùng là ST25 nhưng có lô thơm rõ, có lô thơm nhạt; gạo mới xay thơm hơn gạo để lâu; gạo phơi sấy quá nhiệt mất mùi nhanh hơn.
Vì sao giống lúa này hợp với vùng đất ven biển Sóc Trăng
Đất lúa – tôm và vùng nước lợ. Một phần đáng kể đất nông nghiệp vùng Sóc Trăng cũ chịu ảnh hưởng nước mặn, nhất là các xã gần biển và gần cửa sông. Nhiều nơi luân canh nuôi tôm mùa khô và trồng lúa mùa mưa. Giống lúa trồng sau vụ tôm phải chịu được đất còn mặn nhẹ.
Chịu mặn ở mức nhất định. ST25 và một số giống ST khác được ghi nhận là chịu mặn nhẹ tốt hơn nhiều giống lúa thơm khác, nhờ thế phù hợp với vùng lúa – tôm. Chịu mặn nhẹ không có nghĩa là trồng được trên đất mặn nặng; mặn vượt ngưỡng thì lúa vẫn chết.
Thời gian sinh trưởng ngắn. Giống thuộc nhóm ngắn ngày, giúp nông dân kịp gieo cấy trong khoảng nước ngọt của mùa mưa trước khi mặn quay lại.
Thị trường gạo thơm. Gạo thơm chất lượng cao bán được tốt hơn gạo thường, giúp vụ lúa trên đất lúa – tôm có ý nghĩa kinh tế hơn. Đây là một lý do nông dân vùng này chuyển sang các giống ST.
Thành tích quốc tế và những gì nó nói, không nói
Giải gạo ngon nhất thế giới năm 2019 và 2023 là một cuộc thi do giới thương mại gạo quốc tế tổ chức, chấm qua nếm thử cơm chín và đánh giá hạt gạo. Kết quả này cho thấy gạo ST25 dự thi đạt chất lượng ăn uống rất cao so với gạo thơm của các nước xuất khẩu lớn như Thái Lan, Campuchia, Mỹ. Đó là niềm tự hào chính đáng của người làm giống và nông dân vùng Sóc Trăng.
Nhưng danh hiệu không có nghĩa là mọi bao gạo ghi ST25 đều ngon như mẫu dự thi. Mẫu thi được chọn, trồng, xay xát cẩn thận; gạo bán đại trà đi qua nhiều khâu, có thể pha trộn, có thể để lâu. Danh hiệu cũng không biến ST25 thành "loại gạo tốt nhất cho mọi người": người thích cơm khô, nở, hạt rời để chiên cơm có thể thấy giống khác hợp hơn. Đọc danh hiệu như một dấu hiệu về tiềm năng của giống, còn chọn gạo thì vẫn dựa vào bao gạo cụ thể trong tay.
Danh hiệu cũng kéo theo một hệ quả ít được nói tới: nhu cầu tăng nhanh khiến giống lúa bị nhân trôi nổi, lúa thịt được giữ lại làm giống qua nhiều vụ, giống thoái hoá và lẫn tạp. Gạo từ những ruộng như vậy vẫn mang tên ST25 nhưng chất lượng giảm rõ. Đây là lý do ngành nông nghiệp và người làm giống luôn nhắc nông dân dùng giống xác nhận.
Các dòng chữ hay gặp trên bao gạo ST25
Trên bao gạo ST25 thường có thêm vài chữ mô tả. Hiểu đúng từng chữ giúp bạn biết mình đang trả tiền cho điều gì:
| Chữ trên bao | Thường có nghĩa | Nên kiểm thêm |
|---|---|---|
| ST25 | Tên giống lúa | Đơn vị đóng gói, nơi sản xuất |
| Lúa tôm, lúa – tôm | Lúa trồng trên ruộng luân canh với nuôi tôm | Vùng trồng cụ thể, có hồ sơ vùng nguyên liệu không |
| Hữu cơ | Canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ | Phải có chứng nhận hữu cơ còn hiệu lực, ghi rõ tổ chức cấp |
| Gạo lứt | Gạo còn lớp cám, chưa xát trắng | Ngày xay; gạo lứt mau ôi dầu hơn gạo trắng |
| Gạo mới, gạo vụ mới | Gạo thu hoạch, xay gần đây | Ngày đóng gói thực tế trên bao |
| Mã truy xuất, mã QR | Thông tin chuỗi sản xuất | Quét thử xem có thông tin cụ thể hay chỉ là trang quảng cáo |
Chữ càng nhiều không có nghĩa là gạo càng tốt. Một bao gạo ghi đơn giản tên giống, nơi sản xuất, ngày đóng gói, đơn vị chịu trách nhiệm rõ ràng thường đáng tin hơn bao gạo đầy khẩu hiệu.
Từ tháng 7/2025, địa chỉ nơi sản xuất của gạo trồng ở vùng Sóc Trăng cũ có thể ghi theo phường xã mới thuộc thành phố Cần Thơ; đó không phải dấu hiệu gạo trồng nơi khác.
Những điều hay hiểu sai về gạo ST25
Tên tuổi lớn kéo theo nhiều lời đồn. Vài điểm hay gặp:
- "ST25 là gạo hữu cơ." Không. Đó là tên giống; trồng theo hữu cơ hay thông thường là chuyện canh tác, phải có chứng nhận riêng.
- "ST25 là gạo lứt." Không. Gạo ST25 có cả dạng gạo trắng đã xát và dạng gạo lứt còn cám; trên thị trường phổ biến nhất là gạo trắng.
- "Gạo ST25 càng thơm càng thật." Mùi tự nhiên của ST25 thơm nhẹ; gạo thơm gắt khi còn sống có khả năng đã được tẩm hương.
- "Chỉ gạo trồng ở Sóc Trăng mới là ST25." Giống được trồng ở nhiều tỉnh. Gạo trồng ở vùng lai tạo có thể được ưa chuộng hơn, nhưng tên giống không giới hạn vùng trồng.
- "ST25 tốt cho người tiểu đường." Chưa có cơ sở để nói như vậy. Gạo trắng nào cũng là tinh bột; người cần kiểm soát đường huyết nên hỏi bác sĩ về lượng cơm.
- "ST24 và ST25 là một." Hai giống khác nhau, cùng bộ ST, có đặc điểm gần nhau. Phân biệt chi tiết nằm ở một bài riêng trong mục này.
ST25 trong đời sống vùng Sóc Trăng cũ
Với nông dân các xã vùng Sóc Trăng cũ, nhất là những nơi làm lúa – tôm ở Mỹ Xuyên, Trần Đề, Long Phú, Vĩnh Châu trước đây, các giống ST đã thay đổi đáng kể cách nghĩ về hạt lúa. Từ chỗ trồng lúa chủ yếu để có ăn và bán lúa thường, nhiều hộ chuyển sang trồng lúa thơm, chú ý hơn tới chất lượng hạt, liên kết với hợp tác xã hay doanh nghiệp để bán gạo có tên. Câu chuyện giống lúa ST cũng được kể nhiều trong trường học, trong báo chí địa phương như một niềm tự hào của vùng đất.
Với người tiêu dùng, gạo ST25 đã thành một trong những loại gạo thơm phổ biến nhất trong bữa cơm gia đình Việt. Với người đi xa, một bao gạo ST là món quà quê dễ mang và có ý nghĩa. Từ tháng 7/2025, dù vùng đất được gọi theo đơn vị hành chính mới thuộc thành phố Cần Thơ, cái tên Sóc Trăng vẫn sống trong hai chữ cái đầu của bộ giống lúa này.
Câu hỏi thường gặp
ST25 có phải là gạo nếp không?
Không. ST25 là gạo tẻ, nấu thành cơm như gạo thường. Cơm ST25 mềm và dẻo hơn nhiều loại gạo tẻ khác, nên một số người tưởng có pha nếp. Nếu cơm dẻo dính như xôi, có thể gạo đã bị pha trộn hoặc nấu quá nhiều nước.
Gạo ST25 có bao nhiêu loại?
Trên thị trường có gạo ST25 trắng, gạo lứt ST25, và gạo ghi thêm cách canh tác như "lúa tôm", "hữu cơ" nếu có chứng nhận. Ngoài ra có loại gạo ST25 mới xay và gạo để lâu hơn. Đọc bao bì để biết đang mua loại nào.
Vì sao cùng là ST25 mà có bao gạo thơm, có bao không?
Mùi thơm phụ thuộc giống, đất, thời tiết lúc lúa chín, cách phơi sấy, xay xát và thời gian bảo quản. Gạo mới xay, phơi sấy đúng cách thường thơm hơn. Gạo để lâu, sấy quá nhiệt hoặc pha trộn với gạo khác sẽ nhạt mùi.
Giải gạo ngon nhất thế giới mà ST25 đạt là của tổ chức nào?
Đó là cuộc thi World's Best Rice do giới thương mại gạo quốc tế tổ chức hằng năm, thường gắn với hội nghị thương mại gạo. ST25 đạt giải nhất năm 2019 tại Manila và lại đạt danh hiệu này năm 2023. Cuộc thi chấm qua nếm thử cơm và đánh giá hạt gạo.
Gạo ST25 có hợp để nấu cơm chiên không?
Cơm ST25 mềm, dẻo, nên nếu nấu xong chiên ngay dễ bị bết. Nhiều người nấu ít nước hơn, để cơm nguội hoặc để qua đêm trong tủ lạnh rồi mới chiên. Nếu thích cơm chiên hạt rời, khô, các giống gạo nở xốp có thể dễ làm hơn.
Ăn gạo ST25 có tốt cho sức khoẻ hơn gạo thường không?
Về dinh dưỡng, gạo trắng ST25 không khác nhiều so với gạo trắng thông thường; ưu điểm chủ yếu là mùi vị và độ mềm. Gạo lứt nói chung giữ lại nhiều chất xơ hơn gạo trắng. Người có bệnh lý cần ăn kiêng nên hỏi bác sĩ về loại và lượng gạo phù hợp.